ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ - (ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗΣ).

         «ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ»

                      (ΣΤΑΥΡΟΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗΣ)

                                                                   ΤΟΥ    ΤΑΣΟΥ ΓΕΩΡΓΟΥΛΑ

        Ένα από τα έθιμα του τόπου μας που γίνεται την Κυριακή της Σταυροπροσκύνησης (κινητή γιορτή που είναι 4 Κυριακές πριν το Πάσχα) είναι το έθιμο του «Σταυρού». 

        Την Κυριακή αυτή λοιπόν, μετά την Θεία Λειτουργία, τα ελεύθερα κορίτσια του χωριού βγαίνουν στους αγρούς κα μαζεύουν λουλούδια. Τα πιο συνηθισμένα αυτή την εποχή είναι τα άνθη των αμυγδαλιών που, μόλις έχουν ανθίσει, αλλά και όποια άλλα λουλούδια υπάρχουν στον κάθε τόπο.

        Αφού τα μαζέψουν συγκεντρώνονται όλες μαζί στην πλατεία του χωριού και με τα άνθη που έχουν φέρει κατασκευάζουν έναν Σταυρό δένοντας πάνω του λογιών-λογιών λουλούδια. Τα δένουν αποκλειστικά και μόνο με κόκκινη κλωστή. Προφανώς  η κόκκινη κλωστή να μας βάζει στο νόημα των ημερών που ακολουθούν μια και είμαστε μέσα στη Μεγάλη Σαρακοστή και πλησιάζει το Πάσχα.

        Κατά την διάρκεια που οι κοπέλες κατασκευάζουν τον Σταυρό τραγουδούν το δίστιχο :

«Τον Σταυρό τον κάνουμε

Τα λουλούδια βάζουμε».

        Αφού λοιπόν ολοκληρωθεί η διαδικασία αυτή με τον Σταυρό, παίρνουν μια στάμνα και από την κεντρική βρύση του χωριού την γεμίζουν νερό τραγουδώντας :

«Βρυσίτσα μου Λευτεροχωρινή

δώσε μας νερό να πιούμε».

        Εκεί τώρα η κάθε κοπέλα τοποθετεί στον Σταυρό ένα στολίδι της ανάλογα τι έχει η κάθε μία, άλλη αλυσίδα, άλλη δαχτυλίδι, άλλη γιορντάνι, κ.τ.λ. για να έχουν «καλό τυχερό».

        Στην συνέχεια τοποθετούν τον ανθοφορεμένο Σταυρό και την στάμνα στο κέντρο της πλατείας και στήνουν γύρω τους τον χορό τραγουδώντας τα τραγούδια που ακολουθούν χωρίς βέβαια την συνοδεία μουσικών οργάνων όπως συνήθως στις χαρές και στα γλέντια των γυναικών:

«ΣΑΝ ΠΑΙΡΝΩ ΤΟΝ ΑΝΗΦΟΡΟ»

Λε, σαν παίρνω,

Χρήστο μ’ , τον ανήφορο,

ορέ κι μου λυγάς την μέση,

Χρήστο μοναχέ.

μην αν μεσούλα μ’,

Χρήστο μ΄, σε πονεί’,

μην αν καμάρι το’ χεις,

Χρήστο μ’ μοναχέ.

Ουδί η μεσούλα μ’

Χρήστο μ’ με πονεί,

ουδί καμάρι το’ χω,

Χρήστο μ’ μοναχέ.

μόν’ έχω Χρήστο μ’

το λιγνό κορμί,

και καμαριάρω μέση,

Χρήστο μ’ μοναχέ.

«Η ΑΜΥΓΔΑΛΙΑ»

Μαρί καλή, μαρί καλή,

μαρί καλή αμυγδαλιά.

κι ανθίζεις τον χειμώνα(δις).

μου γέλασαν, μου γέλασαν,

μου γέλασαν τα ύπουρα,

κι ανθίζω τον χειμώνα(δις).

«ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ»

Βάλε Λίνα μ’ να στολίσεις,

δεν μπορώ για να στολίσω,(δις)

τ’ έβγαλα σπυρί στο χέρι(δις),

τη μαύρη στην παλάμη.

«ΚΙΝΗΣΑ ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ»

Αι, κίνησα στον δρόμο-δρόμο,

στο στενό το μονοπάτι.

Στο στενό το μονοπάτι,

βρίσκω μια μηλιά στον δρόμο.

Αι βρίσκω μια μηλιά στον δρόμο,

Με τα μήλα φορτωμένη.

με τα μήλα φορτωμένη,

άπλωσα να πάρω ένα.

Αι, άπλωσα να πάρω ένα,

κι η μηλιά μ’ απολοήθκε.

Κι η μηλιά μ’ απολοήθκε,

μη μου παίρνεις, μη μ’ αφήνεις.

Αι μη μου παίρνεις, μη μ’ αφήνεις,

τα’ χει ο αφέντης μετρημένα.

τα’ χει ο αφέντης μετρημένα,

κι η κυρά λογαριασμένα.

«ΤΑ ΤΣΑΚΝΑ»

Στα τσάκνα, τσάκνα, τσα,

στα τσάκνα, τσάκνα πάιενα.

Τη ρόκα τράκα τρόκα,

τη ρόκα τράκα τρόκα.

Να ζεις κουμπά, μα ζεις κουμπά,

να ζεις κουμπάρα κρύψε μας.

Που να σε κρυ, που να σε κρυ,

που να σε κρύψω δεν μπορώ.

στον τήλο απ’ το βαρέλι,

στον τήλο απ’ το βαρέλι.

«ΤΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΑ»

Τα περιστέ, τα περιστέ,

τα περιστέρια πέτονται,

(στους ουρανούς απάνω)2

Τα δυο πανούν, τα δυο πανούν,

τα δυο πανούν παραψηλά.

(και τα’άλλο χαμηλώνει)2

Κι από ε, κι αυτό από ε,

κι αυτό που εχαμήλωνε.

(τον Γιάννη παραγγέλνει)2

Τ’ ακούς Γιαννη μ,’ τ’ ακούς Γιάννη μ’,

τ’ ακούς Γιάννη μ’ καλό Γιάννη μ’.

(το τι σου παραγγέλνουν)2

Να πας να πεις, να πας να πεις,

να πας να πεις τις έμορφες.

(κι αυτές τις μαυρομάτες)2

Τον Μάη κρασί, τον Μάη κρασί,

τον Μάη κρασί μην πίνουνε.

(κι όξω μην κοιμηθούνε)2

Τρελάθηκαν, τρελάθηκαν,

τρελάθηκαν τρία παιδιά.

( κι γκιζιρούν τις νύχτες)2

Σερνούν ψωμί, σερνούν ψωμί,

σερνούν ψωμί για τα σκυλιά.

(κρέας για τα λιοντάρια)2

Σερνούν και υ-, σερνούν και υ-,

σερνούν και υπνοβότανο.

(κι υπνώνουν τα κορίτσια)2

        Αφού χορέψουν και τραγουδήσουν στη πλατεία ξεκινάνε όλες μαζί για την εκκλησία.

        Στην εκκλησία η κάθε κοπέλα παίρνει από τον σταυρό το κόσμημα που είχε τοποθετήσει στην πλατεία και μια από τις ελεύθερες πετάει τον Σταυρό στην σκεπή της εκκλησίας.

       Το νερό που έχει μέσα η στάμνα θεωρείται αγιασμένο και οι γυναίκες βρέχουν όλες τα χέρια τους μ’ αυτό.

       Αμέσως μετά το γλέντι ξαναρχίζει στο προαύλιο της εκκλησίας με τα ίδια τραγούδια που έλεγαν και στην πλατεία.

        Το έθιμο «του Σταυρού» καταγράφηκε στο χωριό Μικρό Ελευθεροχώρι Ελασσόνας το 2008. Εκεί κάθε Κυριακή της Σταυροπροσκύνησης οι γυναίκες του τοπικού συλλόγου αναβιώνουν το έθιμο.

ΣΗΜ:  Το Μικρό Ελευθεροχώρι αναφέρεται σε γραφές της μονής της Παναγίας Ολυμπιώτισσας εδώ και τουλάχιστον 700 χρόνια με την  ονομασία Ελευθεροχωράκι. Υπάρχουν αναφορές και σαν χωριό του Λευτέρη κι έτσι ενδεχομένως να προήλθε το όνομά του. Ιδρύθηκε από ανθρώπους που δούλευαν την γη, κολίγους που ανήκαν στην Μονή της Παναγίας Ολυμπιώτισας αλλά και σε Τούρκους τσιφλικάδες. Το πότε ακριβώς έγινε το χωριό δεν είναι γνωστό.