ΟΙ ΛΑΖΑΡΙΝΕΣ

ΟΙ  «ΛΑΖΑΡΙΝΕΣ»

                                             Του Τάσου Γεωργούλα.

      Ένα από τα έθιμα των ημερών του Πάσχα που διαδραματιζόταν σε πολλές περιοχές του τόπου μας είναι «οι Λαζαρίνες».

       Το έθιμο συνεχίζεται μέχρι και σήμερα να αναβιώνεται από φορείς και συλλόγους σε πολλά χωριά της επαρχίας Ελασσόνας.

       Το έθιμο του βρήκαν, οι γηραιές γυναίκες που συναντήσαμε, από τους μάνες τους και τις γιαγιάδες τους «πάππου προς πάππου» όπως χαρακτηριστικά έλεγαν. Στην περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου σταμάτησε να γίνεται και ξανάρχισε μετά το ’50, αν και τα τελευταία χρόνια πολλοί κάνουν μεγάλη προσπάθεια για να μην χαθεί.

      Λαζαρίνες αναβιώνουν σήμερα όχι μόνο στο Μικρό Ελευθεροχώρι του δήμου Ελασσόνας όπου καταγράφηκαν τα όσα ακολουθούν αλλά και στην Κοκκινόγη του δήμου Ολύμπου, στα Γεράνεια του δήμου Σαραντανταπόρου, στην Δολίχη του δήμου Λιβαδίου και σε αρκετά χωριά ακόμα.

      Ο λόγος ύπαρξής του είναι να τονίσει τη σημασία της ανάστασης του Λαζάρου, προμήνυμα του τι θα ακολουθήσει.

                                 

      Οι ελεύθερες γυναίκες, λοιπόν, του χωριού από την Παρασκευή παραμονή «του Λαζάρου», έβραζαν το ρύζι το οποίο στην συνέχεια θα μοιράσουν στα σπίτια αντί για κόλλυβα, για τον θάνατο του Λάζαρου. Στην συνέχεια όλες μαζί, παντρεμένες και ελεύθερες θα βγουν στους αγρούς για να μαζέψουν «τσάκνα»,δηλαδή ψιλά κλαράκια με τα οποία το βράδυ θα ανάψουν φωτιά, να τις συντροφεύει που θα ξενυχτάνε τον νεκρό.

      Μέχρι τώρα δεν ακούγονται τραγούδια, ούτε φυσικά γίνονται χαρές. Η ατμόσφαιρα είναι πένθιμη.

      Το Σάββατο το πρωί, κι αφού υποτίθεται πως μεσολάβησε η ανάσταση του Λάζαρου, το σκηνικό αλλάζει, τα τραγούδια και οι χοροί αρχίζουν και κλίμα αισιοδοξίας καλύπτει τα διαδραματιζόμενα. Μετά την εκκλησία, οι «Λαζαρίνες», γύριζαν στα σπίτια του χωριού, σε όσα είχαν ανύπαντρες κοπέλες, και τραγουδούσαν, για να είναι καλότυχες:

Σε τούτο σπίτι πούρ’θαμε

στο μαρμαροστρωμένο

Εδώ έχουν κόρη ανύπαντρη,

κόρη ν’αρραβωνιάσουν.

Προξενητάδες έρχονται

‘που μέσα απου την πόλη,

Εδώ ρωτούν ξαναρωτούν

Της λύιαρης την κόρη.

    Που θα’βρω τέτοια λύιαρη(λυγερή).

ξανθή και μαυρομάτα,

Έχει το μάτι σαν ελιά,

Το φρύδι σαν γαϊτάνι,

  Το δόλιο το ματόφρυδο

     Σαν κρόσσι απ το μαντήλι.

    

      Παράλληλα δε περνούσαν κι από άλλα σπίτια κι ανάλογα με την κατάσταση του σπιτιού ή τη δουλειά του νοικοκύρη έλεγαν και τα τραγούδια που έπρεπε, αν δηλαδή το σπίτι ήταν από τσέλιγκα έλεγαν :

Σ αυτό το σπίτι πού’ ρθαμε

το μαρμαροστρωμένο,

εδώ έχουν χίλια πρόβατα

και δυό χιλιάδες γίδια.

Τα χίλιαζαν τα μίλιαζαν,

τα βγάζουν τρεις χιλιάδες.

Στον κάμπο τα κατέβαζαν,

να τα νεροποτίσουν,

και στο βουνό τ’ανέβαζαν

να τα γαλομετρήσουν.

      Αυτό γινόταν όλο το πρωινό και αφού μεσημέριαζε μαζεύονταν όλες στο σπίτι, που είχαν μαζευτεί και την προηγούμενη νύχτα, ένα σπίτι τυχαίας επιλογής που άλλαζε κάθε χρόνο κι εκεί χόρευαν και τραγουδούσαν.

                                                                 

  

      Τα τραγούδια που έλεγαν, χωρίς φυσικά την συνοδεία μουσικών οργάνων, ήταν:

«ΗΡΘΕ Ο ΛΑΖΑΡΟΣ ΚΟΡΙΤΣΙΑ»

Ήρθε ο Λάζαρος κορίτσια,

να τον παίξουμε,

μες τη χώρα μας κορίτσια

την τρανήτερη.

Την τρανήτερη κορίτσια

κι ως την πρώτη μας,

μας την βάρεσαν,

τα Λαζόπουλα, κορίτσια,

τα τσαμόπουλα.

«ΗΡΘΕ  Η ΧΕΛΙΔΟΝΑ»

Ήρθε η χελιδόνα,

έφερε χαμπέρι.

Πήραν τον καλό μου,

και τον αδελφό μας.

Πάνε να τον κρεμάσουν,

στο καρφί της πόρτας,

και τα παραθύρια.

«ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ»

Να ήμουν Λάζαρι και καλημέρα

τώρα Λάζαρος, τώρα κι αυγή, (δις)

τώρα λάλησε πουλί κι αηδόνι

κι αποκρίθηκε το χελιδόνι,(δις)

σ’ αυτές τις αυλές , σ‘ αυτά τα σπίτια,

εδώ έχουν αγουρό, φέρνουν τη νύφη,

φέρνουν το Γιάννη, Γιάννη απ’ την πόλη(δις)

που ήταν τα κόρφια του γεμάτα ασήμι,

τα μανίκια του τα λιανοκέντια.

Η σκεπίτσα του τρεις αγίους έχει(δις)

Άγιος Θόδωρος κι άγιος Δημήτρης.

Κι  άγιος Λάζαρος να μας βοηθάει.

      Επίσης έλεγαν το πολύ γνωστό κι αγαπημένο τραγούδι της περιοχής σε επτάσημο ρυθμό την «Αγγελίνα»:

Όλες οι νύφες στο χορό, Αγγελίνα μου,

χορεύουν στα σαιάρια, Αγγελίνα μου,

μωρέ μαυρομάτα μου.

Και η Αγγελίνα ορφανή,

χορεύει στο γιλέκι, Αγγελίνα μου,

μωρέ μαυρομάτα μου.

Κι ο βασιλιάς αγνάντευε, Αγγελίνα μου

απ τον γυαλένιο πύργο, Αγγελίνα μου

μωρέ μαυρομάτα μου.

Να’μαν πουλί, να’ μαν πουλί, να πέταγα,

μπροστά στην Αγγελίνα, Αγγελίνα μου,

μωρέ μαυρομάτα μου.

Να πιάσω χε-λελε χέρια παχουλά,

γιομάτα μπιλιτζίκια, Αγγελίνα μου,

μωρέ μαυρομάτα μου.

Να τα’ βαζα-λε να τα’βαζα προσκέφαλα,

τρεις μέρες και τρεις νύχτες, Αγγελίνα μου,

μωρέ μαυρομάτα μου.

                               

      Στην συνέχεια όλες μαζί τραγουδώντας πηγαίνουν στο σπίτι του παπά του χωριού. Στον δρόμο που πήγαιναν έλεγαν άλλα τραγούδια όπως:

 «ΕΔΩ ΣΕ ΤΟΥΤΗ ΤΗ ΓΕΙΤΟΝΙΑ»

Δω σε τούτη τη γειτονιά

φύτρωσε μια λεμονιά

απόλκει ρίζες κι κλαριά

κι σκέπασε τη γειτονιά.

Τούτες οι γειτόνισσες

βάζουν σαν τις μέλισσες

σαν τις ζεβρομέλισσες.

Βάζουν τα τσικρίκια τους

βάζουν τα λανάρια τους.

      Στην αυλή του παπά, η παπαδιά, η οποία περιμένει, κερνάει τις Λαζαρίνες οι οποίες παραλαμβάνουν τα «βάγια», που έχει μαζέψει από τις δάφνες του χωριού, τα οποία στην συνέχεια μεταφερθούν στην εκκλησία για την επόμενη μέρα που είναι η         Κυριακή των Βαΐων.

                    

 Οι γυναίκες πάλι τραγουδούσαν και χόρευαν  άλλα τραγούδια κι αυτή τη φορά, ανάλογα για την περίσταση :

«ΚΑΤΩ ΣΤΑ ΤΣΑΊΡΙΑ»

Κάτω στα τσαΐρια

 στα τσαιροχώρια

βόσκουν μούλες βόσκουν,

βόσκουν τσαιρίζουν.

Κι μια μούλα στέκει,

 στέκει και δεν βόσκει,

στέκει κι δεν βόσκει,

κι δεν τσαιρίζει.

Κι άλλη μούλα λέει,

τ’ έχεις μούλα  τ’έχεις,

τ’έχεις κι δεν βόσκεις

κι δεν τσαιρίζεις.

«ΑΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΜΟΣΧΟΜΗΛΙΑ»

Απάνω στην μοσχομηλιά

Κι απάνω σε άγριο κλίμα

Εκεί κοιμάται ο δέσποτας

Με το χαρτί στο χέρι

Με το χαρτί, με την Αγιά,

με τα’ Άγιο το Βαγγέλιο.

Σήκω ρε μαύρε δέσποτα

και μην βαριοκοιμάσαι.

Τα μοναστήρια σήμαναν

κι οι εκκλησιές διαβάζουν.

Και η δική μας εκκλησιά

δεν ψέλνει δεν διαβάζει.

Με τα χαρτιά της μάλωνε,

και τα κατηγορούσε.

Χαρτιά ιεροχάρτια μου,

χαρτιά της Παναγίας.

«ΣΙΓΑΝΑ ΠΑΕΙ Η ΒΡΟΧΗ»

Σιγανά πάει η βροχή,σιγανά πάω κι εγώ

Στην κυρά την παπαδιά.

Την έβρισκα που ζύμωνε και διπλοκοσκίνιζε,

Για να κάνει τις λειτουργιές,

Να τις πάει στην εκκλησιά, στον αφέντη τον παπά.

«ΛΑΖΑΡΙΑΤΙΚΟ»

(για την νύφη του παπά)

Κρατεί ν’ο γέρος τη δροσιά,

κρατάει κι ο νιος την κόρη,

στα γόνατα την έπαιρνε,

στα μάτια τη φιλούσε.

Κόρη μ’ δεν είσαι ρόδινη,

ξανθιά και μαυρομάτα;

Σαν θέλεις να’ μαι ρόδινη

ξανθιά και μαυρομάτα,

σύρε στην Αντρινούπολη,

κι φέρε μεσοζούναρο,

σερβιώικο ζωνάρι.

Τότε θα γίνω ρόδινη

ξανθιά και μαυρομάτα.

«ΛΑΖΑΡΙΑΤΙΚΟ»

(για το μικρό παιδί στο σπίτι του παπά)

Χρυσιά μανα μ’, αργυριά μανα μ’

μάνα μ’ μαλαματένια,

χρυσόν υγιόν από’ κανες

χρυσόν μαλαματένιο.

Χρυσιά ήταν η εικονίτσα του,

κι αργυριά η φασκιά του,

το γάλα που κατάπινε,

αγνί μαργαριτάρι.

Στον δρόμο προς την εκκλησία τραγουδούσαν :

«ΒΑΓΙΑ ΚΙ ΤΙ ΜΑΣ ΕΦΕΡΕΣ»

Βαια κ’ατί μας έφερες

τουν Μάη του καλουκαίρι.

Σας έφερα την Πασχαλιά

και του Χριστός Ανέστη.

                            «ΦΕΓΓΑΡΙ ΜΟΥ ΛΑΜΠΡΟ»

Μωρ’νη συ φεγγάρι μου λαμπρό

μωρ’ κι λαμπροφορεμένο

φεγγαράκι μου τριανταφυλλάκι μου.

Μωρ’ αυτού ψηλά, ψηλά που περπατείς,

μωρ’ κι χαμηλά κοιτάζεις,

φεγγαράκι μου τριανταφυλλάκι μου.

Μωρ’ μην είδες μην αλόγιασες,

μωρ’ την αγαπητικιά μου

φεγγαράκι μου τριανταφυλλάκι μου.

Μωρ’ ιψές προψές, προψές την είδαμε,

μωρ’ από τη γειτονιά σου,

φεγγαράκι μου τριανταφυλλάκι μου.

       Αφού πάρουν οι Λαζαρίνες τα βάγια από το σπίτι του παπά,

 πάλι τραγουδώντας  τα τραγούδια του δρόμου ξεκινάνε για την

 εκκλησία. Εκεί ο παπάς τις περιμένει στην πόρτα. Την ώρα που

 παραδίνουν στον παπά τα βάγια τραγουδάνε:

                         «ΚΑΤΩ ΣΤ ΑΡΓΥΡΟΣΤΟΛΙΣΜΑ»

Λε- κάτω στ αργυροστόλισμα

και στων κεριών τον τόπο

λε- τρεις λυγερές ανέβαιναν

το χάρο προσκυνούσαν

λε- ανέβαιναν κατέβαιναν

και πάλι προσκυνούσαν

λε- δείξε μας χάρε δείξε μας

το πότε θα μας πάρεις

λε- την κυριακίτσα το πρωί

την άλλη παραπάνω.

       Ο παπάς βάζει το καλάθι με τα βάγια στη μέση της αυλής

 της εκκλησίας και οι γυναίκες χορεύουν γύρω από αυτά

 τραγουδώντας:

«ΣΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟ ΠΛΑΙ»

Εδώ στης εκκλησιάς το πλάιο

εδώ χορεύουν τα κορίτσια

κι έμορφες κι οι παντρεμένες.

τι όμορφο χορό που κάνουν

κύκλες κύκλες κάνουν καμάρες.

«ΒΓΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΙΤΣΙΑ»

Βγαίνουν τα ίτσια από τη γη

λουλούδια από τους κάμπους.

Βγαίνει κι ένα τριαντάφυλλο

πολύ ήταν πεσμένο.

Βασιλικός σαν τα ‘κουσει

πολύ τον κακοφάν’κει.

Εγώ είμαι ένας βασιλικός

στον κόσμο δεν πενιούμαι.

     Ο χορός των γυναικών, ειδικά αυτή την εποχή που πλησιάζει

 το Πάσχα, δεν έχει μόνο διασκεδαστικό χαρακτήρα. Στον χορό,

 νέοι του χωριού θα δούνε τις κοπέλες θα τις καμαρώσουν και

 στην συνέχεια τα προξενιά θα αρχίσουν ώστε το Πάσχα να

 έχουμε χαρμόσυνα νέα.

     Στην συνέχεια με τα βάγια στολίζουν την εκκλησία για να

 είναι έτοιμη για την άλλη μέρα Κυριακή των Βαίων.

     Την Κυριακή στολισμένες όλες με τα καλύτερα ρούχα τους πηγαίνουν στην εκκλησία όπου μετά την Θεία Λειτουργία στο προαύλιο ξαναστήνουν τον χορό. Εδώ τραγουδάνε τραγούδια ειδικά για την μέρα :

«ΤΩΝ ΒΑΙΩΝ»

Λε σήμερα μέρα του Βαιού

που παίρνει ο κόσμος βάια.

Λε πάνουν αρχόντοι στην εκκλησιά

να παν να πάρουν βάια

Λε και τα μικρά αρχοντόπουλα

πάνουν να μεταλάβουν.

«ΓΙΑ ΤΩΝ ΒΑΙΩΝ»

Σηκώνουμε πολύ πρωί

παίρνω νερό κι νίβουμε

κι πάω στην εκκλησία

στην κυρά την Παναγία.

        Το έθιμο καταγράφηκε στο χωριό Μικρό Ελευθεροχώρι

  Ελασσόνας τόπος στον οποίο κάθε Σάββατο του Λαζάρου οι

 γυναίκες του χωριού αναβιώνουν τις «Λαζαρίνες»  έως και

 σήμερα τον Απρίλιο του 2008.

             

     Τα τραγούδια αυτά και πολλά άλλα ακόμη, τόσο για

 το Πάσχα όσο και για άλλες γιορτές, τα καταγράψαμε από τις

 ηλικιωμένες γυναίκες του χωριού οι οποίες το 2008 ήταν :

Αργυροπούλου Θεοδώρα Αθ. 76 ετών

Νίκου Μαρία Δημ. 75 ετών

Ψύρρα Ασημίνα 75 ετών

Μπουμπουνάρα Χρυσούλα 73 ετών

Κουτσοπάγου Ευαγγελία 72 ετών

Πασχοπούλου Αθανασία Β. 72 ετών

Παπακωνσταντίνου Μαρία 71 ετών

Δημοπούλου Βάϊα Ι. 66 ετών

Παπακωνσταντίνου Μαρία(παπαδιά) 62 ετών

Ψύρρα Κούλα 62 ετών

Νίκου Χριστίνα 58 ετών

Γραβάνη Γιάννα 57 ετών

Δημοπούλου  Μαρία 54 ετών

      Και πολλές νεότερες γυναίκες του χωριού μέλη του τοπικού

           συλλόγου γυναικών, πρόεδρος του οποίου ήταν η

                        κ. Γιαννουλίδου-Γεωργίου Φιλλιώ.

                                                

Τις ευχαριστούμε όλες .